Nieuwjaarsreceptie HBO-raad 10 januari 2012: toespraak van Geri Bonhof, vicevoorzitter

Bij deze gelegenheid nam zij afscheid van Guusje ter Horst als voorzitter van de HBO-raad en heette zij Thom de Graaf welkom, die deze functie per 1 februari op zich neemt. Na een welkom aan de ± 100 aanwezigen spreekt Geri Bonhof de volgende tekst

 Ieder van u hier is betrokken bij goed beroepsonderwijs. Als studentvertegenwoordiger, als docent, beleidsmaker, politicus, wetgever, bestuurder of toezichthouder. Wij worden dus allemaal geraakt door de verhalen over onze sector.

We hebben een heftig jaar achter de rug, met voortdurend negatieve aandacht in de media. Soms terecht. De kwaliteit van de diploma's die wij afleveren mag niet ter discussie staan. Daar is iedereen die in het hbo werkt van overtuigd. Kwaliteit en studiesucces staan hoog op de agenda van elke hogeschool. Er is ingegrepen waar dat noodzakelijk was.

In het recent vastgestelde hoofdlijnenakkoord maakten wij met de staatssecretaris afspraken over verhogen van studiesucces en studenttevredenheid, het terugdringen van de overhead en de scholing van docenten. Zodat we meer goed toegeruste docenten kunnen inzetten in het onderwijs. Want uiteindelijk draait het daarom: docenten en studenten maken met elkaar dat onderwijs: in collegezalen, praktijklokalen, werkgroepen, op stage, in de studiebegeleiding en bij het meewerken in het toegepast onderzoek.

In 2008 hebben wij ons position paper neergezet: Kwaliteit als opdracht. We hebben ons toen de kritiek op competentiegericht onderwijs aangetrokken, we erkenden de noodzaak dat er meer structuur in de opleidingen moest komen én dat het theoretisch fundament moest worden versterkt.

De hogescholen zijn daarmee toen al aan de slag gegaan. In vele sectoren heeft dat bijvoorbeeld geleid tot het gezamenlijk vaststellen van kennisbases. De lerarenopleidingen hebben afspraken gemaakt over toetsing. Inmiddels is de reken- en taaltoets bij de Pabo ingeburgerd. De wens om meer contacttijd te realiseren is ook in vervulling gegaan, zo blijkt uit het recente onderzoek van de inspectie. De zich ontwikkelende onderzoeksfunctie maakt dat de hogescholen, met hun nauwe banden met de beroepspraktijk, steeds meer fungeren als draaischijf en transferpunt voor kennisvalorisatie in de regio.

Terwijl wij in de hogescholen hieraan werkten kreeg het onderwijsbeleid bij de overheid ook steeds meer aandacht hiervoor. In het rapport van de commissie Veerman 'Differentiëren in Drievoud, omwille van kwaliteit en verscheidenheid in het hoger onderwijs' werden onze opvattingen bevestigd, Dat rapport is de basis geweest voor de strategische agenda voor het hoger onderwijs: 'Kwaliteit in verscheidenheid'. Daarover zullen we zoals gemeld prestatieafspraken maken. We weten dat we nog heel veel moeten doen om te bouwen aan dat toekomstbestendig hoger onderwijs. En we realiseren ons dat we maatschappelijk een heel belangrijke functie vervullen. Wist u dat wij in 10 jaar gegroeid zijn van 320.000 studenten naar 420.000 studenten? En dat we jaarlijks 60.000 gediplomeerde professionals afleveren aan de arbeidsmarkt? Dat zijn grote aantallen. Dat vraagt grote inspanningen van ons, maar laat ook zien dat hogescholen een enorm belangrijke maatschappelijke functie vervullen.

Met name in de Randstad is er een enorme toename van nieuwkomers in het onderwijs: studenten voor wie het volgen van hoger onderwijs geen vanzelfsprekendheid is. Omdat hun ouders niet hoog opgeleid zijn. Het hoger onderwijs is en blijft dus een enorme emancipatiemotor. Het recente OESO-rapport wijst echter uit dat Nederland juist daar een zwakte kent in het onderwijssysteem. Wij laten teveel bicultureel talent liggen. Dat is een verspilling die we ons met de vergrijzing niet meer kunnen veroorloven.

Nederland moet het hebben van kennis en innovatie. We zullen slimmer moeten produceren en ons MKB heeft goed opgeleide innovatieve en ondernemende mensen nodig. De missie van de hogescholen is: innovatieve professionals op te leiden, en door praktijkgericht en vraaggestuurd toegepast onderzoek een bijdrage te leveren aan die zo gewenste innovatie.

Vergrijzing, toenemende kosten in de gezondheidszorg, klimaatverandering, tekort aan grondstoffen voor een groeiende wereldbevolking, een samenleving waarin uitsluiting van groepen dreigt, onze mondiale concurrentiepositie staat onder druk. Dat zijn the grand challenges waar we voor staan. Het zijn vraagstukken die dagelijks in onze opleidingen aan de orde zijn. Want wij leiden de ingenieurs, de verplegenden, de kunstenaars, de ICT-ers, de onderwijzers, de ondernemers, de journalisten en de maatschappelijk werkers van morgen op.

Ik hecht eraan om dat nog eens neer te zetten, omdat die grand challenges steeds complexer worden. Dat vraagt dus iets van ons als hogescholen en van de professionals die wij opleiden. De lat moet steeds hoger, juist omdat de wereld om ons heen verandert. Daarvan zijn wij ons terdege bewust. Het rapport van de commissie Veerman bevestigde onze visie daarop uit 2008. We weten dat we nog veel te doen hebben om te bouwen aan een toekomstbestendig hoger onderwijs.

Soms leidt dit tot pijnlijke ingrepen in de organisatie: een aantal van ons heeft dat recent nog meegemaakt. Soms leidt dat tot vervolgonderzoeken van NVAO en inspectie, vaak weer gevolgd door Kamervragen en media-aandacht. Weet dat wij ons dat aantrekken. Maar ik wijs er op, dat er heel veel studenten en docenten dagelijks met passie en bevlogenheid werken aan een degelijke, inspirerende beroepsopleiding. Zo vervullen wij onze belangrijke maatschappelijke opdracht.

Guusje,

Je hebt in een turbulent jaar het voorzitterschap van de HBO raad op je genomen. Doekle stapte in november over naar InHolland. Wij zochten en vonden in jou, in heel korte tijd, een voorzitter die het roer snel wilde overnemen: beschikbaar en gekwalificeerd. Op vrijdag kondigde Doekle zijn vertrek aan en op woensdag was jij er.

Onze branche was al op scherp gezet toen jij binnen kwam, maar jij hebt ons van binnenuit scherp gehouden. Ons altijd de spiegel voorhoudend, vanuit jouw rijke bestuurlijke en politieke ervaring. Niet alleen aan de bestuurstafel, maar ook bij je vele werkbezoeken aan hogescholen. Doorvragen en kritisch zijn tot je te pakken had waar het exact over gaat in het onderwijs. En die kennis dan weer gebruiken aan de bestuurstafels, niet alleen binnen de vereniging maar ook in contact met werkgevers, politici, VSNU, NVAO en inspectie, met studentenorganisaties en in de media.

In een jaar tijd zijn er veel dossiers langs gekomen. Twee daarvan wil ik noemen die in jouw portefeuille zaten: het Kunstenonderwijs en het Hoofdlijnenakkoord. Complexe dossiers waarbij de hogescholen steeds meer van elkaar gaan verschillen en waar zij dus andere accenten leggen of waar je duidelijke belangentegenstellingen ziet. Koersvast en bestuurlijk consistent: dat zijn twee belangrijke eigenschappen van jou, die hebben geholpen om deze lastige dossiers tot een goed einde te brengen. Je hebt ook de gave om in de omvangrijke ledenvergadering (30-34 mensen aan tafel) toch een ieders inbreng tot zijn recht te laten komen.

Daarnaast heb je een belangrijke ambassadeursfunctie vervuld voor het zich ontwikkelende onderzoek op de hogescholen. Je moest het even leren kennen. Maar daarna ben je onvermoeibaar pleitbezorger geweest in het uitdragen van nut, noodzaak én het eigen karakter van het praktijkgerichte onderzoek. Je was ook een vurig pleitbezorger bij minister Verhagen van EL&I voor een positie van dit onderzoek in de sleutelgebieden. Wij rekenen erop dat je dit zult blijven doen, in welke functie dan ook.

Wij hebben veel van je geleerd. Je hebt op een bijzondere wijze leidinggegeven aan een brancheorganisatie in turbulente tijden. Dank voor je inzet voor onze sector. Dank voor de wijze waarop jij je ervaring en je netwerk hebt ingezet voor de hogescholen, haar medewerkers en haar studenten.

Thom,

Voor jou was je benoeming zeker geen overhaaste beslissing. Je hebt je uitgebreid georiënteerd, je kwaliteit en motivatie stonden als een paal boven water. Na een unaniem advies van de brede benoemingsadviescommissie en van het bestuur ben je bij acclamatie verkozen door de Algemene Vergadering. Typeringen uit het verslag over jou zeggen bijvoorbeeld: strategisch denker met uitgebreide bestuurlijke ervaring, overtuigd van de maatschappelijke opdracht van het hbo, passie voor onderwijs, innovatie en onderzoek. Is in staat om regie te voeren over belangrijke processen in de vereniging: die zullen wij jou graag toevertrouwen. Tenslotte: bij uitstek iemand die verbindt.

Dat is een voorzitter die past bij de ontwikkelingen waar we nu voor staan. Wat bindt de leden van een vereniging die (een gewild proces!) steeds meer onderling verschillen? Hoe maken we een steeds rijkere verbinding met werkgevers, bedrijven, instellingen en studenten. Regievoering over processen is ook het bouwen aan een evenwichtig beeld in de media. Overheid en politiek moeten een balans zien te vinden tussen controle en vertrouwen. Dat zijn uitdagingen waar wij voor staan.

We zijn blij dat je 1 februari begint. Symbolisch zal ik je nu alvast de voorzittershamer geven.